tao-dong-luc-cho-con

Năm học mới đã bắt đầu. Với không ít cha mẹ, đó cũng là khởi đầu của “cuộc chiến” làm sao để con chịu làm những điều mà mình thấy là tốt cho con.

Trong bài viết này, Thạc sĩ Tâm lý Phạm Thanh Mai, chuyên ngành Tâm lý học Phát triển Trẻ em và Thanh thiếu niên, Đại học Toulouse Jean – Jaurès, CH Pháp, hiện đang là tham vấn viên tâm lý tại Đại học RMIT, cơ sở Hà Nội, sẽ chia sẻ cùng cha mẹ những “chiến thuật” giúp con tìm và duy trì động lực.

Bảo làm bài nó không làm. Bảo dậy sớm nhưng ngày nào cũng phải để nhắc. Thể thao không chơi. Suốt ngày thấy ru rú trong phòng. Đó là mô tả khá điển hình về những khó khăn của cha mẹ khi nuôi dạy một bạn tuổi teen. Trông thấy con như vậy, khó trách được nếu cha mẹ cảm thấy đôi phần bất lực và tự hỏi “liệu đó có phải do bản tính con mình?”

Thực tế là, trừ trong trường hợp con đang có vấn đề tâm lý, như trầm cảm chẳng hạn, các bạn tuổi teen đều không thiếu động lực, ý chí, hay quyết tâm. Nếu quan sát con kĩ hơn, cha mẹ sẽ thấy con có thể rất hào hứng ở một số hoạt động khác, chẳng hạn đi tập văn nghệ với bạn, hay rất quyết tâm, nhất định phải thắng ở trận game nào đó.

Vì sao lại như vậy? Vì sao có những hoạt động con rất có động lực để làm, trong khi đó lại có những hoạt động giục giã mãi không xong?

Và câu trả lời không đơn giản chỉ là “vì nó vui”. Cha mẹ sẽ thấy có những lúc con chơi game thua, con cũng cáu và thất vọng. Cũng có lúc con và các bạn bất đồng trong lúc tập văn nghệ, con cũng giận dữ và khó chịu. Nhưng vì sao con lại vẫn tiếp tục? Hiểu được điều này, cha mẹ sẽ biết cần làm gì để “truyền” động lực cho con ở những hoạt động khác. 

Đọc thêm: 5 cách giúp cha mẹ tạo “áp lực tốt” cho con

Những nghiên cứu trong tâm lý học chỉ ra, con người có hai dạng động lực: động lực nội tại và động lực bên ngoài.

Hình ảnh minh họa rõ nhất cho động lực nội tại chính là hình ảnh con lần đầu được đưa cho tờ giấy và cái bút, con có thể ngồi vẽ mê mải hàng giờ mà không chán. Nói cách khác, động lực nội tại chính là niềm vui và sự thỏa mãn nảy sinh một cách tự nhiên trong quá trình chúng ta thực hiện một hành động nào đó.

Ngược lại, động lực bên ngoài thường là kết quả hay hệ quả nhận được từ hành động mà chúng ta làm, theo kiểu thưởng – phạt. Chẳng hạn, đi làm vì đồng lương, đồng lương chính là động lực bên ngoài.

Nếu chúng ta làm một việc gì đó chỉ vì động lực bên ngoài thì thường sẽ nảy sinh hai vấn đề: một là không duy trì được lâu dài, và hai là sẽ cảm thấy rất căng thẳng và mệt mỏi trong khi làm.

Đây chính là tình huống xảy ra với đa số các nhiệm vụ mà cha mẹ muốn con làm – con chưa thực sự tìm được động lực nội tại hay có động lực nội tại nhưng thấp. Thay vào đó, lại rất “thừa” động lực bên ngoài – áp lực từ cha mẹ. Kết quả, như cha mẹ thấy, con thường cố được một thời gian rồi bỏ hoặc nhấm nhẳng, chống đối trong khi làm.

Vậy, điều này có nghĩa là cha mẹ không nên nhắc nhở con gì cả? Không phải vậy. Điều cha mẹ cần làm là học cách tạo động lực nội tại cho con. Và nếu cần thêm động lực bên ngoài, cha mẹ cũng có thể làm điều đó một cách khoa học và hiệu quả.

👉👉 Cùng con xác định mục tiêu con mong muốn

Cùng quan sát lại bản thân, cha mẹ sẽ nhận ra mình vượt qua được nhiều thử thách bởi mình được thúc đẩy bởi một mục tiêu lớn lao hơn rất nhiều thử thách đó. Chẳng hạn, công việc mình đang làm không phải công việc được trả thù lao tốt nhất, môi trường cũng chưa hẳn phù hợp với mình nhưng nó lại cho phép sự linh hoạt về thời gian để chăm sóc con cái. Với mình, mục tiêu cao hơn cả là dành thời gian cho con, đồng hành cùng con. Vậy nên mình chấp nhận những khó khăn trên của công việc.

Các con cũng cần được hướng dẫn để tìm ra được những mục tiêu con thực sự mong muốn cho bản thân. Những mục tiêu này chính là một dạng động lực nội tại giúp con tiếp bước. Lấy ví dụ, con có thể không có năng khiếu cho các môn về tính toán, và vì thế không muốn học. Điều cha mẹ cần làm lúc này là ngồi xuống cùng con. Mục đích không phải để mắng mỏ hay ép con phải học tốt môn toán, mà là cùng con nhìn đến mục tiêu xa hơn cho việc học của mình. Một mục tiêu đủ lớn để con chấp nhận những khó khăn của môn toán để đạt được nó. Chẳng hạn, con muốn duy trì điểm trung bình ở mức này, không tụt thấp hơn. Cần nói thêm ở đây, nếu cha mẹ đặt ra một mức điểm và yêu cầu con đạt được, đó là động lực bên ngoài. Nhưng nếu con tự cân nhắc và đặt ra mục tiêu cho mình, động lực đó đã được chuyển thành của chính con. Cũng có thể cần nhìn xa hơn nữa, không chỉ về điểm số, điểm số đó rút cuộc sẽ giúp con đạt được điều gì? Cơ hội vào một trường tốt hơn? Có trải nghiệm học tập tốt hơn? Cơ hội theo đuổi lĩnh vực mà con muốn? Trả lời được những câu hỏi này, con sẽ tìm được động lực cho mình.

Đọc thêm: Phương pháp 3x3x3 giúp con học tập và chinh phục mục tiêu hiệu quả

👉👉 Cho con cơ hội “làm chủ”

Gợi ý thứ hai dành cho cha mẹ để tăng cường động lực nội tại cho con chính là tạo những cơ hội cho phép con tự quản lý bản thân. Nếu như con chưa làm mà cha mẹ đã nhắc, con mất đi một cơ hội để thử tự bắt đầu công việc con cần làm. Thế nhưng nếu để đó mà con cứ không làm thì sao? Vấn đề này có hai hướng giải quyết.

Một là thay vì cứ đến giờ lại nhắc con làm, thì cha mẹ sẽ cùng con lên kế hoạch trước, sắp xếp thời gian phù hợp với lịch trình của con. Cần nhớ rằng, nếu cha mẹ bảo con giờ này làm gì, đó là động lực bên ngoài. Nhưng nếu cha mẹ trao đổi với con, “con đồng ý đi học bơi này. Ba đã xem lịch bên bể bơi rồi, họ có hai lựa chọn thời gian như thế này, con nghĩ là con chọn giờ nào?”, động lực đó sẽ trở thành của con.

Điều này cũng đồng nghĩa, sẽ có lúc có những khó khăn nảy sinh. Chẳng hạn, con muốn dậy đúng giờ đi học, nhưng đôi khi con học khuya ngủ trễ, không dậy được đúng chuông. Vậy cha mẹ có thể cùng con tìm cách giải quyết vấn đề. Ví dụ, thống nhất là con sẽ để chuông lúc 6h15, cho phép con du di 15 phút, xem con có tự dậy được không. Nếu không, 6h30 cha mẹ sẽ gọi con. 

Sự thật là trong nhiều tình huống, con sẽ cần thêm động lực bên ngoài, đến từ phía cha mẹ, để giúp con hoàn thành được việc con cần làm. Nhưng như đã chia sẻ ở đầu bài viết, các cách làm thông thường như la mắng (phạt) hay quy đổi phần thưởng (con làm thế này thì cha mẹ sẽ cho con cái kia), không phải là cách tối ưu nhất để thúc đẩy con làm việc con cần làm.

Thay vào đó, cha mẹ cần một cách tiếp cận thể hiện sự thấu hiểu hơn cho những khó khăn của con. Thay vì áp dụng thưởng – phạt, một lần nữa cha mẹ được khuyến khích ngồi lại cùng con và tìm hiểu xem khó khăn con đang có là gì. Rất nhiều khi, con thực sự muốn làm được điều như cha mẹ muốn (đạt điểm tốt, nói chuyện hoạt bát, dậy sớm) nhưng có những khó khăn nào đó đang cản trở con. Mà nếu không được giải quyết, thì vấn đề sẽ tái đi tái lại.

Cha mẹ có thể bắt đầu bằng việc nói lên những gì cha mẹ quan sát thấy ở con mà chưa ổn, và thể hiện mong muốn muốn hiểu hơn và giúp đỡ con. “Mẹ bảo này, trước đây khi vào đầu kì là con tự động giảm thời gian chơi game. Nhưng kì này, kì học bắt đầu được hai tuần rồi mà mẹ vẫn thấy con thức khuya chơi game nhiều, cỡ 3 4 buổi một tuần. Mà như vậy thì mẹ sợ là việc học sẽ bị ảnh hưởng. Vì con ngủ không đủ nên sáng cũng uể oải hơn. Mẹ muốn nói chuyện với con xem con thấy vấn đề này thế nào. Rồi nếu mẹ có thể giúp con thế nào, mẹ sẽ giúp.”

Các con, đặc biệt ở giai đoạn tuổi teen, sẽ thường hợp tác với cha mẹ hơn nếu các con cảm thấy được quan tâm và lắng nghe, thay vì bị ép buộc phải làm như cha mẹ bảo.

Hy vọng những chia sẻ trên đây hữu ích cho cha mẹ.


👇 Đọc thêm các bài viết liên quan:

Triết lý Sisu – giải pháp hiệu quả giúp vượt qua áp lực tuổi teen

Cha mẹ có thể làm gì để giúp con vượt qua áp lực năm lớp 12?

👉 Kính mời cha mẹ tham gia Nhóm RMIT & Cha Mẹ để tìm hiểu thông tin về môi trường học tại RMIT và nghe chia sẻ từ các cha mẹ khác.

Chia sẻ bình luận của bạn

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.